જેઠીમધ (Glycyrrhiza glabra)એ આયુર્વેદમાં વપરાતી એક પ્રખ્યાત ઔષધીય વનસ્પતિ છે, જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Glycyrrhiza glabra છે. તેનો સ્વાદ કુદરતી રીતે મીઠો હોય છે.
નામ
- સંસ્કૃત: યષ્ટિમધુ, મધુયષ્ટિ, મધુક
- હિન્દી: મુલેઠી
- અંગ્રેજી: Licorice root
- વપરાતો ભાગ: છોડનું સૂકું મૂળ
મુખ્ય ફાયદા અને ઉપયોગ
- ખાંસી અને ગળાની તકલીફ: જેઠીમધમાં રહેલું ગ્લીસીરીઝીન તત્વ ચીકણા કફને પાતળો કરે છે અને સૂકી ખાંસી કે ગળાની ખરાશમાં રાહત આપે છે. મધ સાથે તેનું ચૂર્ણ ચાટવાથી અથવા લાકડી ચૂસવાથી ફાયદો થાય છે.
- સોજો અને એસિડિટી: તે કુદરતી રીતે સોજો ઘટાડવામાં મદદરૂપ છે અને પેટના છાલા કે એસિડિટીમાં રાહત આપે છે.
ઉપયોગની રીત:
- લાકડી: આખું સૂકું મૂળ સીધું મોંમાં રાખીને ધીમે-ધીમે ચાવવામાં આવે છે.
- ચૂર્ણ: પાણીમાં ઉકાળીને (કવાથ બનાવીને) અથવા મધ કે દૂધ સાથે લેવાય છે.
- ઘનવટી (ટેબ્લેટ): આધુનિક સગવડ માટે ટેબ્લેટ સ્વરૂપે પણ મળે છે