- ફાઈકસ ઇલાસ્ટિકા (Ficus Elastica), જેને આપણે સામાન્ય રીતે રબર પ્લાન્ટ તરીકે ઓળખીએ છીએ, તે માત્ર ઘરની સુંદરતા જ નથી વધારતું પણ એક કુદરતી 'એર પ્યુરિફાયર' તરીકે પણ કામ કરે છે.
તે હવામાંથી ઝેરી તત્વોને કેવી રીતે દૂર કરે છે તેની વિગતવાર પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
૧. હવાનું શોષણ અને ગાળણ (Absorption and Filtration)
રબર પ્લાન્ટના પાંદડા મોટા, મીણ જેવા (waxy) અને જાડા હોય છે. આ પાંદડાની સપાટી હવાના સંપર્કમાં આવે ત્યારે હવામાં રહેલા પ્રદૂષકોને આકર્ષે છે.
સ્ટોમેટા (Stomata): પાંદડા પર રહેલા નાના છિદ્રો દ્વારા પ્લાન્ટ કાર્બન ડાયોક્સાઈડની સાથે હવામાં રહેલા હાનિકારક વાયુઓને પણ અંદર ખેંચે છે.
ઝેરી તત્વો: તે મુખ્યત્વે ફોર્માલ્ડીહાઈડ (Formaldehyde), બેન્ઝીન અને ટ્રાયક્લોરોઈથીલીન જેવા ઝેરી તત્વોને હવામાંથી દૂર કરવામાં સક્ષમ છે.
આ એક એવી જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા છોડ જમીન અથવા હવામાંથી ઝેરી પદાર્થોને શોષી લે છે, તેને તોડી નાખે છે અથવા તેને બિનહાનિકારક બનાવે છે.
ટ્રાન્સલોકેશન: એકવાર ઝેરી તત્વો પાંદડા દ્વારા શોષાઈ જાય, પછી તે છોડના મૂળ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
મૂળના સુક્ષ્મજીવો: રબર પ્લાન્ટના મૂળમાં રહેલા ખાસ પ્રકારના બેક્ટેરિયા અને માઇક્રોબ્સ આ ઝેરી તત્વોને ખોરાક તરીકે વાપરે છે અને તેને કુદરતી રીતે નષ્ટ કરી દે છે.
૩. ભેજનું પ્રમાણ વધારવું (Transpiration)
રબર પ્લાન્ટ બાષ્પોત્સર્જન (Transpiration) પ્રક્રિયા દ્વારા હવામાં ભેજ છોડે છે.
જ્યારે હવામાં ભેજ વધે છે, ત્યારે હવામાં ઉડતા ધૂળના રજકણો અને એલર્જી પેદા કરતા તત્વો ભારે થઈને નીચે બેસી જાય છે. આનાથી શ્વાસ લેવા માટે શુદ્ધ હવા મળે છે.
૪. કાર્બન ડાયોક્સાઈડનું ઓક્સિજનમાં રૂપાંતર
બધા છોડની જેમ, રબર પ્લાન્ટ પણ રાત્રે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ લે છે (કેટલાક અંશે) અને દિવસે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ઓક્સિજન મુક્ત કરે છે, જે ઘરના વાતાવરણને તાજગીસભર રાખે છે.
- રબર પ્લાન્ટના અન્ય ફાયદા:
ઓછી સંભાળ તેને ખૂબ ઓછા સૂર્યપ્રકાશ અને પાણીની જરૂર પડે છે.
એલર્જીમાં ઘટાડો ધૂળ અને પ્રદૂષકોને શોષીને અસ્થમા કે એલર્જીના દર્દીઓને રાહત આપે છે.
મોટા પાંદડા તેના વિશાળ પાંદડા વધુ માત્રામાં પ્રદૂષકોને પકડવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
નોંધ: રબર પ્લાન્ટના પાંદડાને સમયાંતરે ભીના કપડાથી સાફ કરવા જોઈએ, જેથી તેના છિદ્રો (Stomata) ખુલ્લા રહે અને તે વધુ સારી રીતે હવા શુદ્ધ કરી શકે.
રબર પ્લાન્ટ (Ficus Elastica) ને ઘરમાં સ્વસ્થ રાખવા માટે નીચે મુજબની બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે:
૧. સૂર્યપ્રકાશ (Sunlight)
રબર પ્લાન્ટને તેજસ્વી પણ પરોક્ષ (Indirect) સૂર્યપ્રકાશ ગમે છે.
ક્યાં રાખવો: બારીની નજીક જ્યાં સીધો તડકો ન આવતો હોય પણ પૂરતો ઉજાસ હોય.
સાવચેતી: જો તેને એકદમ સીધા અને કડક તડકામાં રાખવામાં આવે, તો તેના પાંદડા બળી શકે છે. જો ખૂબ અંધારામાં રાખશો, તો છોડનો વિકાસ અટકી જશે અને પાંદડા ખરવા લાગશે.
૨. માટીનું મિશ્રણ (Soil Mix)
આ છોડને એવી માટી ગમે છે જેમાં પાણી ભરાઈ ન રહે (Well-draining soil).
શ્રેષ્ઠ મિશ્રણ: સામાન્ય બગીચાની માટી + ૩૦% રેતી અથવા પરલાઈટ (Perlite) + ૨૦% ગાયનું ખાતર અથવા વર્મી કમ્પોસ્ટ.
કુંડામાં નીચે કાણું હોવું ખૂબ જરૂરી છે જેથી વધારાનું પાણી નીકળી જાય.
૩. પાણી આપવાની પદ્ધતિ (Watering)
રબર પ્લાન્ટને વધુ પડતું પાણી આપવાથી તેના મૂળ સડી શકે છે.
નિયમ: કુંડાની ઉપરની ૨-૩ ઇંચ માટી સુકાઈ જાય પછી જ પાણી આપવું.
ઉનાળામાં અઠવાડિયે ૨ વાર અને શિયાળામાં ૧૦-૧૫ દિવસે એક વાર પાણી પૂરતું છે.
જો પાંદડા પીળા પડવા લાગે, તો સમજી લેવું કે તમે પાણી વધુ આપી રહ્યા છો.
૪. પાંદડાની સફાઈ (Cleaning Leaves)
આ સૌથી મહત્વનો ભાગ છે. રબર પ્લાન્ટના પાંદડા મોટા હોવાથી તેના પર ધૂળ જામી જાય છે.
અઠવાડિયે એકવાર ભીના સુતરાઉ કપડાથી પાંદડાને હળવેથી લૂછવા.
આનાથી છોડ વધુ સારી રીતે પ્રકાશસંશ્લેષણ અને હવાનું શુદ્ધિકરણ કરી શકશે.
૫. ખાતર (Fertilizer)
વર્ષમાં બે વાર (વસંત ઋતુ અને ચોમાસામાં) જૈવિક ખાતર અથવા પ્રવાહી ખાતર આપવું.
શિયાળામાં આ છોડ આરામની સ્થિતિમાં (Dormancy) હોય છે, ત્યારે ખાતર ન આપવું.
- કેટલીક વધારાની ટિપ્સ:
તાપમાન: તેને ૧૫°C થી ૩૦°C વચ્ચેનું તાપમાન અનુકૂળ આવે છે. બહુ ઠંડી કે એસી (AC) ના સીધા સંપર્કથી તેને દૂર રાખો.
ઝેરી તત્વ: ધ્યાનમાં રાખવું કે રબર પ્લાન્ટનું દૂધ (Sap) પાલતુ પ્રાણીઓ અને નાના બાળકો માટે થોડું ઝે
રી હોઈ શકે છે, તેથી તેને પહોંચથી દૂર રાખવો.
No comments:
Post a Comment