- મેથ્યુ રિકાર્ડ (Matthieu Ricard) એક ફ્રેન્ચ લેખક, ફોટોગ્રાફર અને બૌદ્ધ સાધુ છે, જેમને વિજ્ઞાનીઓએ "દુનિયાના સૌથી ખુશ માણસ" તરીકે ઓળખાવ્યા છે. તેમનો જન્મ 1946માં ફ્રાન્સમાં થયો હતો અને તેમણે સેલ્યુલર જીનેટિક્સમાં (Cellular Genetics) Ph.D. પણ કર્યું છે.
તેમના વિશેની કેટલીક રસપ્રદ વાતો નીચે મુજબ છે:
૧. વિજ્ઞાનીઓએ કેમ તેમને 'સૌથી ખુશ' કહ્યા?
યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સિનના ન્યુરોસાયન્ટિસ્ટોએ મેથ્યુના મગજ પર એક પ્રયોગ કર્યો હતો. આ પ્રયોગમાં તેમના માથા પર 256 સેન્સર્સ લગાવવામાં આવ્યા હતા. પરિણામોમાં જોવા મળ્યું કે:
જ્યારે તેઓ કરુણા (Compassion) પર ધ્યાન (Meditation) કરતા હતા, ત્યારે તેમના મગજમાં ગામા તરંગો (Gamma Waves) નું સ્તર એટલું ઊંચું હતું જે વિજ્ઞાનના ઇતિહાસમાં અગાઉ ક્યારેય નોંધાયું નહોતું.
તેમના મગજનો ડાબો ભાગ (Left Prefrontal Cortex), જે હકારાત્મક લાગણીઓ સાથે જોડાયેલ છે, તે ખૂબ જ સક્રિય જોવા મળ્યો હતો.
૨. ખુશી પાછળનું તેમનું રહસ્ય
મેથ્યુ રિકાર્ડ માને છે કે ખુશી એ કોઈ નસીબની વાત નથી, પરંતુ એક કૌશલ્ય (Skill) છે જેને કેળવી શકાય છે. તેમના મતે:
પરરોપકાર (Altruism): બીજાનું ભલું વિચારવાથી સાચી ખુશી મળે છે. સ્વાર્થીપણું દુઃખનું કારણ છે.
ધ્યાન (Meditation): મનને શાંત રાખવા માટે દરરોજ ધ્યાન કરવું જોઈએ. જેમ આપણે જીમમાં જઈને શરીર બનાવીએ છીએ, તેમ ધ્યાનાભ્યાસથી મનને ખુશ રહેવાની તાલીમ આપી શકાય છે.
કરુણા: બીજા પ્રત્યે દયા અને પ્રેમ રાખવાથી મન હળવું અને આનંદિત રહે છે.
૩. તેમનો નમ્ર સ્વભાવ
રસપ્રદ વાત એ છે કે, મેથ્યુ રિકાર્ડ પોતે આ 'સૌથી ખુશ માણસ' ના ખિતાબને "વાહિયાત" ગણે છે. તેઓ કહે છે કે તેઓ માત્ર એક સાધારણ સાધુ છે જે આધ્યાત્મિક માર્ગે ચાલી રહ્યા છે. તેઓ દલાઈ લામાના ફ્રેન્ચ અનુવાદક તરીકે પણ સેવા આપે છે.
વિચારવા જેવી વાત: મેથ્યુ કહે છે કે, "જો તમે દરરોજ માત્ર 15 મિનિટ માટે પણ બીજાના સુખ વિશે વિચારો, તો તમે તમારા મગજની કામ કરવાની પદ્ધતિ બદલી શકો છો."
મેથ્યુ રિકાર્ડની ખુશી અને મનને શાંત રાખવાની રીતો ખૂબ જ સરળ અને વ્યવહારુ છે.
- તેમના પુસ્તકો અને મેડિટેશનની પદ્ધતિઓ વિશેની વિગતો નીચે મુજબ છે:
૧. મેથ્યુ રિકાર્ડની મેડિટેશન ટેકનિક: "પરોપકારી કરુણા"
મેથ્યુ મુખ્યત્વે 'Altruistic Love' (પરોપકારી પ્રેમ) પર ધ્યાન આપવાનું સૂચવે છે. તેને કરવાની પદ્ધતિ આ પ્રમાણે છે:
પૂર્વ તૈયારી: શાંત જગ્યાએ બેસો અને શ્વાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને મનને સ્થિર કરો.
સંકલ્પ: તમારા મનમાં એવી વ્યક્તિનો વિચાર કરો જેનો તમે ખૂબ આદર કરો છો અથવા પ્રેમ કરો છો.
લાગણીનો વિસ્તાર: એ વ્યક્તિ પ્રત્યે અપાર પ્રેમ અને કરુણા અનુભવો. વિચારો કે તે વ્યક્તિ હંમેશા સુખી રહે અને દુઃખથી મુક્ત રહે.
વિસ્તરણ: ધીમે ધીમે આ જ લાગણીને તમારા મિત્રો, અજાણી વ્યક્તિઓ અને અંતે એવા લોકો તરફ લઈ જાઓ જે તમને ગમતા નથી.
લક્ષ્ય: આ ધ્યાનનો હેતુ મગજને એવી રીતે તાલીમ આપવાનો છે કે તે નકારાત્મકતાને બદલે હંમેશા હકારાત્મક અને પ્રેમાળ વિચારો તરફ વળે.
૨. તેમના લોકપ્રિય પુસ્તકો:
મેથ્યુ રિકાર્ડના પુસ્તકો વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને આધ્યાત્મિકતાનો સમન્વય છે. જો તમારે તેમને વાંચવા હોય, તો આ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પો છે:
પુસ્તકનું નામ અને મુખ્ય વિષય
Happiness: A Guide to Developing Life's Most Important Skill ખુશી કેવી રીતે કેળવવી તેની પ્રેક્ટિકલ માર્ગદર્શિકા.
Altruism બીજાની મદદ કરવાથી મનુષ્ય અને સમાજને શું ફાયદો થાય છે તેનું વિજ્ઞાન.
The Quantum and the Lotus વિજ્ઞાન (Physics) અને બૌદ્ધ ધર્મ વચ્ચેના જોડાણ વિશેની ચર્ચા.
Matthieu Ricard: An Anthology તેમના જીવનના અનુભવો અને સુંદર ફોટોગ્રાફ્સનો સંગ્રહ.
૩. તેમની કેટલીક મહત્વની શીખ
મન એક અરીસો છે: અરીસામાં ધૂળ હોય તો ચોખ્ખું દેખાતું નથી, તેમ મનમાં ક્રોધ અને ઈર્ષ્યા હોય તો જીવન સુંદર નથી લાગતું. ધ્યાન એ મનને સાફ કરવાનું કામ કરે છે.
ટૂંકા ગાળાનો આનંદ vs. સાચી ખુશી: ઇન્દ્રિયોના સુખ (જેમ કે સારું ખાવાનું કે ફરવું) ક્ષણિક હોય છે, જ્યારે આંતરિક શાંતિ એ કાયમી ખુશી છે.
"ખુશી એ કોઈ એવી વસ્તુ નથી જે આપોઆપ મળી જાય, તે મનની એક અવસ્થા છે જે મહાવરા (Practice) થી પ્રાપ્ત થાય છે." — મેથ્યુ રિકાર્ડ